Geschiedenis

De bakfiets — werkpaard van de Nederlandse stad

Er zijn voertuigen die in het buitenland direct als Nederlands worden herkend. De klompen-verhuurfiets, de oranje trui, de kaasstolp — en de bakfiets. Lang voor de bakfiets een hipster-symbool werd, reed hij gewoon. Boodschappen bezorgen, brood rondbrengen, melkbussen sjouwen. De blikken bakfiets als decoratiemodel heeft die dubbele lading: het is een knipoog naar hoe de stad vroeger stroomde, en tegelijk een verwijzing naar hoe hij nu weer terug is.

Een fiets met een bak — zo simpel als dat

De bakfiets is in essentie een gewone fiets met een houten of metalen bak vóór of achter de fietser. Geen motor, geen ingewikkelde techniek. Juist die eenvoud maakte hem zo bruikbaar: elk fietsenmaker kon hem aanpassen, elk bedrijf kon er zijn eigen naam op plakken, en de gebruiker kon er mee overweg zonder handleiding.

De opkomst van de transportfiets met laadbak valt globaal samen met de brede verspreiding van de fiets zelf, aan het begin van de twintigste eeuw. In Nederland, waar straten smal zijn en afstanden in de stad beheersbaar, was hij snel populair. Bakkers en kruideniers zagen er het nut van in: goedkoper dan een paard, handiger dan lopen, makkelijker te parkeren dan een wagen.

De vaste gezichten in het straatbeeld

Wie opgroeide in een Nederlandse stad of dorp in de eerste helft van de twintigste eeuw, kende de bakfiets als vast onderdeel van het straatritme. De melkboer die vroeg in de ochtend rondreed, kannen rammelend op de kasseien. De bakker die zijn brood vóór acht uur bezorgde. De kruidenier die een volle bak boodschappen aan huis bracht voor klanten die geen auto hadden — wat de meeste mensen waren.

De bak was vaak van hout, soms afgedekt met een dekzeil of een kap bij regen. Sommige bedrijven lieten hem in bedrijfskleuren lakken, met de naam erop geschilderd. Het was reclame op wielen, lang voor iemand dat zo noemde. In de steden werd de bakfiets zo herkenbaar met bepaalde beroepen dat je de fiets zag en al wist wie er voor de deur stond.

De auto neemt het over

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde het Nederlandse stadsverkeer snel. De wederopbouw bracht welvaart, de welvaart bracht auto's, en de auto verdrong langzaam de trage, spierkracht-afhankelijke bakfiets als bezorgmiddel. Bedrijven stapten over op bestelwagens — meer lading, minder zweet, betere snelheid op de groeiende ringwegen. De bakfiets verdween niet geheel, maar zijn rol als professioneel werktuig kromp aanzienlijk.

In die periode raakte hij ook een beetje het aanzien van iets ouds en onhandigs. Een ding van vroeger. Terwijl hij in werkelijkheid gewoon wachtte.

De comeback — en een nieuwe rol

In de vroege jaren nul begon de bakfiets terug te keren, nu als gezinsvoertuig. Jonge ouders in steden als Amsterdam, Utrecht en Rotterdam ontdekten dat een bakfiets met kindzitting of gesloten bak de ideale stadsmobiliteit bood: geen parkeergedoe, geen uitlaatgas, kinderen droog en veilig voorin. De moderne cargo-bike industrie groeide uit dit herontdekte idee. Elektrische varianten maakten hem nog praktischer voor langere afstanden of zwaardere lading.

De cirkel is rond: wat een professioneel vervoermiddel was, werd onnodig, en is nu opnieuw een dagelijks gezicht in steden overal in Nederland — en ver daarbuiten. De bakfiets is daarmee een van de weinige vervoermiddelen die twee volkomen verschillende tijdperken heeft verbonden zonder zijn vorm wezenlijk te veranderen. Dat zegt iets over hoe goed het oorspronkelijke idee was.

Waarom hij als blikken model zo goed werkt

De bakfiets heeft de juiste proporties voor een miniatuur: die lange bak vóór, het smalle frame erachter, de grote wielen eronder. Alles is zichtbaar, niets is verstopt in een koetswerk. In gerecycled metaal, met de matte lak en het handmatige soldeerwerk dat bij MadDeco-modellen hoort, heeft hij precies het karakter van het origineel — eerlijk en werkend.

Nieuwsgierig naar andere volksrijwielen met een geschiedenis? Lees ook over de Solex als Franse volksmotor. Meer fietsen en bakfietsen staan bij de fietscategorie.